Το άρθρο 5 του Κώδικα Διοικητικής Διαδικασίας (ν. 2690/1999, Α’ 45), το οποίο ρύθμιζε την πρόσβαση τρίτου σε δημόσια έγγραφα, αντικαταστάθηκε με το άρθρο 59 του ν. 5143/24, σύμφωνα με το οποίο κάθε φυσικό πρόσωπο έχει το δικαίωμα, ύστερα από γραπτή, διά ζώσης ή ηλεκτρονική, επώνυμη ή ανώνυμη αίτησή του, να λαμβάνει γνώση των δημοσίων εγγράφων, διοικητικών και ιδιωτικών. Ως διοικητικά έγγραφα νοούνται όσα συντάσσονται από τις δημόσιες υπηρεσίες, όπως εκθέσεις, μελέτες, πρακτικά, στατιστικά στοιχεία, εγκύκλιες οδηγίες, απαντήσεις της Διοίκησης, γνωμοδοτήσεις και αποφάσεις. Ως ιδιωτικά έγγραφα νοούνται όσα συντάσσονται από ιδιώτη, αλλά κατατίθενται και φυλάσσονται σε δημόσια υπηρεσία. Ως διοικητικά δε, λαμβάνοντας υπόψη τη νομολογία του Νομικού Συμβουλίου του Κράτους θεωρούνται και όσα δεν προέρχονται μεν από δημόσιες υπηρεσίες, αλλά χρησιμοποιήθηκαν ή ελήφθησαν υπόψη για τον καθορισμό της διοικητικής δράσης ή τη διαμόρφωση γνώμης ή κρίσης διοικητικού οργάνου (βλ. ενδεικτικά Γνμ ΝΣΚ 436/1992, 482/1995, 665/1998, 243/2000).
Σύμφωνα με την παράγραφο 2 του ιδίου άρθρου, όταν το δημόσιο έγγραφο περιέχει προσωπικά δεδομένα τρίτων προσώπων, απαιτείται εύλογο ενδιαφέρον του αιτούντος. Η πρόσβαση σε ειδικές κατηγορίες προσωπικών δεδομένων τρίτων προσώπων επιτρέπεται υπό τις προϋποθέσεις του Κανονισμού (ΕΕ) 2016/679 (Γενικός Κανονισμός για την Προστασία Δεδομένων,L 119) και του ν. 4624/2019 (Α’ 137). Η άσκηση του δικαιώματος πρόσβασης στα δημόσια έγγραφα γίνεται με την επιφύλαξη της ύπαρξης δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας. Το δικαίωμα δεν υφίσταται στην περίπτωση που παραβλάπτεται απόρρητο το οποίο προβλέπεται από ειδικές διατάξεις, όπως το απόρρητο της εθνικής άμυνας και εξωτερικής πολιτικής, της δημόσιας πίστης και του νομίσματος, της ασφάλειας του κράτους και της δημόσιας τάξης, το ιατρικό, εμπορικό, επαγγελματικό, τραπεζικό ή βιομηχανικό απόρρητο. Η αρμόδια δημόσια υπηρεσία μπορεί να αρνηθεί επίσης την ικανοποίηση του δικαιώματος αν το έγγραφο αναφέρεται στις συζητήσεις του Υπουργικού Συμβουλίου ή αν η ικανοποίηση του δικαιώματος αυτού είναι δυνατό να δυσχεράνει ουσιωδώς την έρευνα δικαστικών, διοικητικών, αστυνομικών ή στρατιωτικών αρχών σχετικώς με την τέλεση εγκλήματος ή διοικητικής παράβασης.
Το δικαίωμα πρόσβασης σε δημόσια έγγραφα ασκείται: α) με μελέτη του εγγράφου στο κατάστημα της υπηρεσίας, β) με χορήγηση αντιγράφου, εκτός αν η αναπαραγωγή τούτου μπορεί να βλάψει το πρωτότυπο ή γ) με παραπομπή του σε ευχερώς προσβάσιμη πηγή, ιδίως μέσω διαδικτύου (παράγραφος 3). Αν συντρέχει ένας από τους περιορισμούς της παρ. 2, η αρμόδια δημόσια υπηρεσία ικανοποιεί το αίτημα του διοικουμένου μόνο για το μέρος των εγγράφων που δεν εμπίπτουν στους περιορισμούς αυτούς. (παράγραφος 4).
Με βάση τα προαναφερόμενα, ισχύουν πλέον μετά την αντικατάσταση του άρθρου 5 του ΚΔΔιαδ από το άρθρο 59 του ν. 5143/24 τα εξής:
-
Κάθε πολίτης έχει δικαίωμα να λαμβάνει γνώση (δικαίωμα πρόσβασης) σε δημόσια έγγραφα, διοικητικά και ιδιωτικά. Ωστόσο:
-
Εάν τα έγγραφα αυτά περιέχουν:
-
“απλά” προσωπικά δεδομένα τρίτων προσώπων, θα πρέπει, προκειμένου να λάβει γνώση αυτών των εγγράφων, να αποδείξει το εύλογο ενδιαφέρον του. Όσον αφορά την έννοια του εύλογου ενδιαφέροντος, σύμφωνα με την πάγια νομολογία του ΣτΕ, ως εύλογο ενδιαφέρον δεν νοείται το ενδιαφέρον κάθε πολίτη για την εύρυθμη άσκηση των γενικών καθηκόντων της Υπηρεσίας και την τήρηση των νόμων, αλλά εκείνο το οποίο προκύπτει, κατά τρόπο αντικειμενικό, από την ύπαρξη μιας συγκεκριμένης, προσωπικής εννόμου σχέσεως, συνδεόμενης με το περιεχόμενο των διοικητικών στοιχείων, στα οποία ζητείται η πρόσβαση (βλ ενδ. αριθ. 1214/2000 απόφαση του Δ΄ Τμήματος του Συμβουλίου της Επικρατείας),
-
ειδικές κατηγορίες προσωπικών δεδομένων (ευαίσθητα προσωπικά δεδομένα) τρίτων προσώπων, μπορούν να χορηγηθούν, μόνο εφόσον συντρέχουν μια ή και περισσότερες από τις προϋποθέσεις χορήγησης του άρθρου 9 του ΓΚΠΔ (για παράδειγμα όπως όταν η επεξεργασία είναι απαραίτητη για τη θεμελίωση, άσκηση ή υποστήριξη νομικών αξιώσεων, γεγονός που ο αιτών πρέπει να αποδεικνύει προς το δημόσιο φορέα).
-
-
Εάν τα έγγραφα περιέχουν προσωπικά δεδομένα του ιδίου του αιτούντος, απλά ή/και ευαίσθητα, ο αιτών έχει δικαίωμα πρόσβασης σε αυτά δυνάμει του άρθρου 15 του ΓΚΠΔ, οπότε και η Διοίκηση υποχρεούται να τα χορηγήσει, με την επιφύλαξη της παρ. 4 του άρθρου 15 του ΓΚΠΔ. Δηλαδή η χορήγηση του εγγράφου δεν θα πρέπει να επηρεάζει δυσμενώς τα δικαιώματα και τις ελευθερίες άλλων προσώπων.
-
Σε κάθε περίπτωση, εάν τα αιτούμενα έγγραφα περιέχουν προσωπικά δεδομένα τρίτων προσώπων, η εκάστοτε δημόσια υπηρεσία, ως υπεύθυνος επεξεργασίας, θα πρέπει να σταθμίσει εάν συντρέχουν οι απαιτούμενες προϋποθέσεις χορήγησής τους (εύλογο ενδιαφέρον για τα απλά προσωπικά δεδομένα και οι προϋποθέσεις χορήγησης των ειδικών κατηγοριών). Σε περίπτωση που συντρέχει κάποιος περιορισμός (π.χ. μη τεκμηρίωση ευλόγου ενδιαφέροντος ή ειδικές κατηγορίες δεδομένων χωρίς να εφαρμόζεται κάποια από τις εξαιρέσεις του άρθρου 9 παρ. 2 του ΓΚΠΔ), η Διοίκηση χορηγεί τα αιτούμενα έγγραφα, με τη διαγραφή και απάλειψη των προσωπικών δεδομένων τρίτων προσώπων (άρθρο 5 παρ. 4 ΚΔΔιαδ). Η διάταξη αυτή γεννά υποχρέωση των φορέων του Δημοσίου να απαλείφουν τα προσωπικά δεδομένα, ενέργεια η οποία θα πρέπει να θεωρείται ως ψευδωνυμοποίηση και να διενεργείται προσεχτικά, ώστε να ελαχιστοποιείται η πιθανότητα άρσης της ψευδωνυμοποίησης, όπως π.χ. με αντιπαραβολή με δημόσια διαθέσιμα δεδομένα.
-
Σε περίπτωση χορήγησης των δημοσίων εγγράφων που περιέχουν προσωπικά δεδομένα τρίτων προσώπων, η Διοίκηση οφείλει να έχει εξασφαλίσει την ενημέρωση των τρίτων, είτε ΓΕΝΙΚΑ (κατά τη συλλογή ως κατηγορίες αποδεκτών π.χ. μέσω του “privacy notice”) είτε ΕΙΔΙΚΑ αν η ενημέρωση δεν έχει γίνει πριν τη χορήγηση αυτών.
-
Υπενθυμίζεται ότι η Αρχή δεν έχει αρμοδιότητα να ελέγχει την εφαρμογή της νομοθεσίας για την πρόσβαση στα δημόσια έγγραφα, ούτε έχει αρμοδιότητα να γνωμοδοτεί προς φορείς του δημοσίου σχετικά (βλ. και απόφαση 52/2018).
Τελευταία ενημέρωση 1/10/2025.
